Zgodnie z art. 173 ustawy Prawa Telekomunikacyjnego informujemy, że kontynuując przeglądanie tej strony wyrażasz zgodę na zapisywanie na Twoim komputerze tzw. plików cookies. Ciasteczka pozwalają nam na gromadzenie informacji dotyczących statystyk oglądalności strony. Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie ich zmień ustawienia swojej przeglądarki internetowej.

Mapa strony

Towarzystwo Miłośników Miasta Żory

Towarzystwo Miłośników Miasta Żory

TOWARZYSTWO MIŁOŚNIKÓW MIASTA ŻORY

 

jest najstarszą organizacją społeczną w mieście działającą bez przerwy od czasu założenia. Początków jego powstania należy szukać w latach 50-tych ubiegłego wieku, kiedy to został oddany do użytku w 1956 r. odbudowany po zniszczeniach wojennych Miejski Dom Kultury. W jego murach zaczęły powstawać różne zespoły, kluby, teatrzyki i inne organizacje kulturalne. Jednym z nich był klub dyskusyjny, do którego należeli co ważniejsi obywatele miasta.

Klubowi przewodził Zygmunt Laskowski, nauczyciel Liceum Ogólnokształcącego im. Karola Miarki, a jego członkami w pierwszym etapie działalności byli m.in. Stefan Łytkowski – dyrektor szpitala, Hubert Oberaj – kierownik Miejskiego Domu Kultury, Brunon Przeliorz – prezes Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”, Józef Krysztafkiewicz – nauczyciel L.O. W gronie tych osób w czasie długich dyskusji zrodziła się myśl powołania organizacji w formie stowarzyszenia społeczno- kulturowego, którego celem będzie popularyzacja dziejów miasta wśród społeczeństwa. Wybrano zespół do opracowania statutu i przygotowania organizacyjnego Walnego Zgromadzenia członków. Walne Zgromadzenie członków, założycieli odbyło się 21 lutego 1967 r., którymi byli: Zygmunt Laskowski, Stefan Łytkowski, Józef Krysztafkiewicz, Bogusław Rubiś, Maksymilian Kuczera, Zenon Kaleta, Hubert Oberaj, Barbara Wyrobek, Alojzy Dudek, Brunon Przeliorz, Michał Hilewicz, Bolesław Nogowczyk, Halina Oberaj, Paweł Lokaj, Bolesław Wieczorek, Leopold Kadłubiec, Fryderyk Pietrzyk.

Na Walnym Zgromadzeniu przyjęto nazwę stowarzyszenia: Towarzystwo Miłośników Regionu Żorskiego (w 1976 r. zmieniono nazwę towarzystwa na Towarzystwo Miłośników Miasta Żory), oraz statut i wybrano władze Towarzystwa. Prezesem Towarzystwa został jego inicjator Zygmunt Laskowski. Do pierwszego zarządu weszli też:

- Hubert Oberaj – kierownik MOK i inż. Bolesław Nogowczyk - główny inżynier ZWUS - jako zastępcy prezesa

  • Halina Oberaj – kierownik Miejskiej Biblioteki Publicznej – jako sekretarz
  • Józef Krysztafkiewicz – nauczyciel L.O. jako zastępca sekretarza
  • Zenon Kaleta – nauczyciel L.O. – jako skarbnik
  • Alojzy Dudek – jako zastępca skarbnika

W skład Zarządu weszli również przewodniczący Komisji:

  • organizacyjnej - Fryderyk Pietrzyk
  • kulturalno-oświatowej – dr Stefan Łytkowski
  • oraz historyczno-wydawniczej – Brunon Przeliorz

W statucie, jako główny cel działania zapisano:

  • badanie przeszłości miasta,
  • inicjowanie i popieranie badań nad jego przeszłością,
  • wydawanie publikacji dotyczących historii i teraźniejszości miasta,
  • organizowanie odczytów, wykładów, zebrań dyskusyjnych mających na celu popularyzację wiadomości o przeszłości miasta wśród społeczeństwa.

Środkami zmierzającymi do realizacji tych zadań były organizowane w zakładach pracy, szkołach odczyty, wykłady, zebrania dyskusyjne, wystawy itp., oraz publikowane w własnym wydawnictwie „Informator TMRŻ” artykuły dot. badań nad przeszłością miasta, w których prezentowano efekty tych badań m.in. nieznany dotąd dokument dotyczący założenia obronnego miasta Żor przez Księcia Władysława wydany w Raciborzu w dniu 24 lutego 1272 r. Dotąd wydano 23 zeszyty Informatorów TMMŻ. Stanowią one nieocenioną skarbnicę wiedzy o naszym mieście. W miarę upływu czasu i napływu nowych oddanych sprawie Żor członków, rozszerzono działalność o coraz to nowe formy. Kontynuowano działalność wydawniczą w nowo ustanowionym cyklu „Pamiętam Żory” oraz inne książki, których autorami są specjaliści-naukowcy, a także działacze-pasjonaci lokalnej historii miasta. Wydawcą niżej wymienionych pozycji jest TMMŻ samodzielnie lub we współpracy z innymi wydawcami.

  • „Kroniki Rybnickie” – wspólne wydanie przez towarzystwa miast: Rybnika, Żor, Jastrzębia, Leszczyn i Wodzisławia, 1984 r.
  • „Herbarz żorski” i „ Żorskie zabytki” – wydano w formie zestawu kart pocztowych, (TMMŻ, 1992r.).
  • „Żory. Zarys dziejów. Wypisy.” - (Bogdan Cimała, Jan Delowicz, Paweł Porwoł, TMMŻ, Zarząd Miasta Żory, 1994r.)
  • „Moja mała Ojczyzna. Dzieje Żor” – podręcznik szkolny do nauki wydawany przez TMMŻ od 1995 r. do chwili obecnej. (Barbara Kieczka, Grzegorz Utrata, Stanisław Szwarc).
  • „Dawne Żory w barwnych grafikach Stanisława Szwarca” - (S. Szwarc, TMMŻ, 1997r.)
  • „Żory we wczesnym średniowieczu. Z badań nad historią miasta” - (Idzi Panic, TMMŻ, 2000r.).
  • „Gmina wyznania mojżeszowego w Żorach 1511 – 1940. Z badań nad historią miasta” 
    - (Jan Delowicz, TMMŻ, 2002r.).
  • „Żory pod rządami Przemyślidów i Habsburgów. Z badań nad historią miasta w latach 1327 – 1742” - (Idzi Panic, , TMMŻ, 2002r.).
  • „Przedwojenny Rynek żorski. Ze wspomnień Kazimierza Hermana” - (Barbara Kieczka, TMMŻ, 2002r).
  • „Żory w rozrywce umysłowej” – cykliczny magazyn TMMŻ wydawany w latach 1992 – 2003.
  • „Żory piórem i pędzlem” - (Jadwiga Tabor, Urszula Niechoj, 2003r.)
  • „Żory piórem i pędzlem. 2. Legendy, podania i opowieści żorskie” - (Elżbieta Grymel, Zofia Przeliorz, 2003r.).
  • „Żory światłem malowane. Historia miasta na kartach pocztowych z lat 1896 – 1945”
  • - (praca zbiorowa, TMMŻ i Muzeum Miejskie, 2005r.).
  • „Przedwojenna Drzewna, Garncarska i Górna. Ze wspomnień Ireny Twardzik” - (Barbara Kieczka, TMMŻ, 2005r.).
  • „Dokumenty magistratu żorskiego 1308 – 1746” - (Aleksandra Sieklicka–Wilamowska, Muzeum Miejskie Żory, 2007r.).
  • „Przedwojenne miasto Żory i jego mieszkańcy. Od Rynku w stronę Dolnego Przedmieścia, ulicy Dworcowej i Zostawy” - (Barbara Kieczka, Stanisław Szwarc, TMMŻ, 2008r.).
  • „Tworzyli historię Żor” – informator o wybitnych ludziach pochowanych na żorskich cmentarzach - (praca zbiorowa TMMŻ, 2011r.).
  • „Śmierć przyszła wiosną: mieszkańcy ziemi rybnicko-wodzisławskiej” – (Jan Delowicz,  TMMŻ, PiMBP w Rybniku, 2000 r.)
  • „Husyci na Górnym Śląsku. Opowiadania z XI wieku podług kronik i ustnego podania ludu” – (Karol Miarka, TMMŻ, 2000 r.)
  • „Kpt. Nikodem Sobik: bohater dwóch miast” – (Jan Delowicz, TMMŻ, 2001 r.)
  • „Żory piórem i pędzlem 4. Legendy, podania i opowieści śląskie” – (Zofia Przeliorz, Elżbieta Grymel, Elżbieta Krakowiak. Żorskie Stowarzyszenie Edukacyjno-Kulturalne, TMMŻ, 2010 r.)
  • „Leksykon Żorski” (praca zbiorowa, TMMŻ i Muzeum miejskie, 2010 r.)
  • „Przedwojenna Kleszczówka we wspomnieniach mieszkańców” – (Barbara Kieczka, Stanisław Szwarc, TMMŻ, 2013 r.)

Działalność wydawnicza kontynuowana jest nadal w miarę odkrywania nowych faktów historycznych miasta. W latach 1972-1997 r. tj. do czasu powstania Muzeum Miejskiego, TMMŻ prowadziło Izbę Muzealną, w której oprócz stałej ekspozycji obrazującej historię miasta na przestrzeni wieków, były urządzane  różne wystawy tematyczne takie jak m.in.

  • Wystawa z okazji 45. rocznicy wybuchu II wojny światowej, połączona ze spotkaniem z obrońcami miasta z 1 września 1939 r. i odsłonięciem tablicy pamiątkowej na mogile poległych 1 września 1939 r. (1984 r.)
  • Wystawa osiągnięć sportowych wielokrotnego Mistrza Świata, Europy i Polski w akrobacji szybowcowej pochodzącego z Żor Jerzego Makuli połączona ze spotkaniem z nim w dniu otwarcia wystawy (1985 r.)
  • Wystawa poświęcona żeglarzom żorskim, prezentująca Bernarda Kuczerę, który na jachcie „Czarny Diament” opłyną świat (1987 r.)
  • Wystawa poświęcona ludziom zasłużonym dla miasta oraz żołnierzom XIII Żorskiego Pułku Powstańczego i ich udziale w III Powstaniu Śląskim (1991 r.)
  • Wystawa z okazji XXV- lecia TMMŻ i jego roli w życiu kulturalnym Żor (1992 r.)
  • Wystawa poświęcona więźniom obozu Oświęcimskiego, którzy zginęli na ulicach Żor w „Marszu Śmierci” w styczniu 1945 r. (1993 r.)
  • Otwarcie wystawy poprzedziło odsłonięcie tablicy na mogile na cmentarzu przy ul. Nowej i spotkanie z byłymi więźniami Marią Śliż-Oyrzyńską, Kazimierzem Kajzerem i Henrykiem Mandelbaumem.
  • Wystawa przygotowana wspólnie z muzeum w Raciborzu „Śląsk na dawnej mapie” (1994 r.)
  • Wystawa poświęcona historii sportu żorskiego (1995 r.)
  • Wystawa z okazji XXX-lecia TMMŻ (1997 r.)

Izba muzealna a zarazem siedziba Towarzystwa była również miejscem spotkań z wieloma znanymi i wybitnymi ludźmi, jak m.in. z wojewodą katowickim Wojciechem Czechem, ambasadorem Izraela w Polsce, prof. Szewach Weissem, Arcyksiężną Marią Krystyną Habsburg, wielokrotnym Mistrzem Świata, Europy i Polski w akrobacji szybowcowej Jerzym Makulą, byłymi więźniami obozu oświęcimskiego Marią Śliż-Oyrzyńską, Kazimierzem Kajzerem i Henrykiem Mandelbaumem, delegacją holenderskiej gminy Binnenmas i miasta Mezekowesd z Węgier i inni.

Szczególne miejsce w działalności Towarzystwa zajmuje popularyzacja historii miasta wśród młodzieży szkolnej poprzez organizowanie corocznych konkursów pod nazwą „Co wiesz o Żorach” o Puchar Prezydenta Miasta dla zwycięskiej drużyny oraz od 1996 r. dodatkowo dla zwycięzcy indywidualnego o zaszczytny tytuł „Omnibusa Żorskiego” tj. najlepszego znawcy dziejów Żor. Konkurs ten organizowany jest w czasie „Żorskiej Wiosny Młodości” – imprezie zainicjowanej przez Towarzystwo Miłośników Miasta Żory. Pierwszy od 2012 roku laureat konkursu oprócz nagrody rzeczowej otrzymuje ceramiczny medalion „Omnibus Żorski”.

Do ważniejszych dokonań Towarzystwa należy:

  • Odkrycie dokumentu uchodzącego dotąd jako akt nadania Żorom praw miejskich i opublikowanie tego dokumentu w pierwszym Informatorze TMRŻ we wrześniu 1967 r.
  • Zainicjowanie obchodów 700-lecia Żor oraz kolejnych jubileuszy 725, 730 i 740-lecia miasta
  • Doprowadzenie do powstania hejnału żorskiego
  • Spopularyzowanie herbu i insygniów miejskich
  • Zainicjowanie corocznych obchodów „Żorskiej Wiosny Młodości”
  • Odkrycie urodzonego w Żorach laureata Nagrody Nobla – Otto Sterna
  • Wydanie pierwszej w dziejach miasta, opracowanej w języku polskim historii Żor pt. „Żory. Zarys dziejów. Wypisy.”
  • Wprowadzenie do szkół podstawowych lekcji regionalizmu oraz do szkół gimnazjalnych przedmiotu „Dzieje Żor”
  • Organizowanie corocznych konkursów dla młodzieży gimnazjalnej „Co wiesz o Żorach?”
  • Upamiętnianie nazwami ulic i osiedli ludzi zasłużonych dla miasta
  • Udokumentowanie ofiar i nadanie właściwej rangi historycznej tragicznemu „Marszowi Śmierci” przez Żory
  • Udokumentowanie ofiar II wojny światowej i uczczenie ich nowymi miejscami pamięci narodowej: tablice „Polenlager”, pomnik poświęcony policjantom i oficerom WP, którzy zginęli na Wschodzie, tablica upamiętniająca zakończenie II wojny światowej w Żorach
  • Oznakowanie tablicami pamiątkowymi miejsc i wydarzeń szczególnie ważnych w historii miasta: powrót Żor do Polski po III Powstaniu Śląskim, „Święto Ogniowe”, miejsce urodzenia Otto Sterna, wizyta Naczelnika Państwa Polskiego Józefa Piłsudskiego w Żorach i inne
  • Oznakowanie tabliczkami informacyjnymi cenniejszych zabytków Żor
  • Spowodowanie powrotu na rynek Żorski po 55 latach pomnika Św. Jana Nepomucena
  • Zainicjowanie obchodów 150-lecia sportu w Żorach w 2010 r.
  • Wydawanie od 2010 r. corocznych informatorów pt. „Tworzyli historię Żor” – będących informacją historyczną o ludziach zmarłych pochowanych na cmentarzach żorskich, którzy szczególnie zasłużyli się dla
  • Żor
  • i jego mieszkańców
  • Ustanowienie przez TMMŻ w 2012 r. nagrody „Tryptyk Żorski” wręczanej najbardziej zasłużonym miłośnikom miasta

Wiele przedsięwzięć znajduje się w trakcie realizacji, lub w planach do wdrożenia, nad którymi pracuje grupa osób spośród członków TMMŻ oraz współpracujących z Towarzystwem.
Rytm i styl pracy zarządu Towarzystwa Miłośników (Regionu) Miasta Żory kreowali koleni prezesi.

  • Zygmunt Laskowski (1967-74)
  • Józef Brząkalik (1974-76)
  • Paweł Lokaj (1976-91)
  • Edward Burcek (1991-99)
  • Henryk Skupień (1999-2008)
  • Grzegorz Utrata (IV-V.2007)
  • Henryk Buchalik (2008-nadal)

W uznaniu całokształtu działalności i zasług na rzecz działalności dla miasta TMMŻ zostało uhonorowane prestiżową Nagrodą Miejską „Phoenix Sariensis” za rok 2001, zaś w 2010 Złotą Odznaką Honorową za zasługi dla Województwa Śląskiego. Ponadto statuetki „Phoenix Sariensis” otrzymali indywidualnie członkowie TMMŻ: Jan Delowicz, Stanisław Szwarc, Andrzej Żabka, Barbara Kieczka, Grzegorz Utrata.

Od 2005 r. TMMŻ uzyskało status Organizacji Pożytku Publicznego.